GENETYKA PANDAS I JEJ POTENCJALNE ZWIĄZKI Z ASD

Choć PANDAS nie była pierwotnie postrzegana jako zaburzenie genetyczne, nowe prace naukowe sugerują, że istnieją predyspozycje genetyczne do autoimmunologicznej reakcji na infekcje.

Badania molekularne wykazały, że u niektórych dzieci z PANS (szersza grupa obejmująca PANDAS), ultra-rzadkie warianty pojawiają się w genach biorących udział zarówno w regulacji układu odpornościowego, jak i funkcji neuronalnej, np.: SHANK3, NLRC4,PPM1D, RAG1, GRIN2A, GABRG2, SYNGAP1.

To zestawienie pokazuje, że uwarunkowania genetyczne, które wpływają na reakcję immunologiczną i neurofunkcję, mogą zbudować scenę biologiczną, w której zakażenia wywołują autoimmunologiczne konsekwencje — u niektórych dzieci objawiające się jako PANDAS lub PANS.

Ważne: PANDAS prawdopodobnie nie wynika z jednego mutacyjnego „genu autyzmu”, ale z heterogennej kombinacji wariantów wpływających na odporność i neuro-immunologiczną regulację.

W przeciwieństwie do PANDAS, ASD ma dużo bardziej zdefiniowaną genetyczną literaturę:

– ASD wiąże się z setkami genów i wariantów, w tym zarówno rzadkich, dużego wpływu wariantów, jak i powszechnych polimorfizmów SNP, które łącznie kształtują ryzyko.

– Mutacje w genach neuro-synaptycznych i regulatorach funkcjonowania mózgu — takie jak SHANK3, SYNGAP1 czy GRIN2A — pojawiają się w wielu badaniach nad ASD.

– Część z tych samych genów — np. SHANK3 i SYNGAP1 — pojawia się w kontekście nie tylko ASD, ale również w analizach PANS/PANDAS, co zwiastuje częściową biologiczną wspólnotę ścieżek molekularnych, szczególnie tam, gdzie spotyka się neurorozwój i regulacja immunologiczna.

PANDAS i ASD są odrębnymi stanami klinicznymi, które:

– mają bardzo różny mechanizm patogenetyczny,

– rzadko współwystępują — choć możliwe jest łączenie się cech w pojedynczych przypadkach,

– nie są tym samym zaburzeniem ani jedno nie powoduje drugiego.

Genetyka oferuje pomost między tymi konceptami poprzez:

– warianty, które modulują zarówno odporność, jak i neurorozwój (np. SHANK3, SYNGAP1),

– zrozumienie, że geny wpływające na immunoregulatorowe ścieżki mogą mieć znaczenie zarówno w autoimmunologicznych reakcjach, jak i w rozwijaniu typowych objawów ASD.

Ważne implikacje kliniczne:

– Diagnoza wymaga starannej oceny medycznej, szczególnie gdy u dziecka z ASD pojawia się nagła zmiana symptomów.

– Różnicowanie pomiędzy klasycznymi cechami ASD a nagłymi objawami autoimmunologicznymi wymaga interdyscyplinarnej współpracy pediatrycznej, immunologicznej i neurologicznej.

– Badania genetyczne mogą pomóc w zrozumieniu predyspozycji, ale nie zastępują szczegółowej diagnozy klinicznej.

Życzę Wam ostrożności – Magdalena Kosiń