WIDZĄ, SŁYSZĄ, ROZUMIEJĄ… CHOĆ CZASAMI NIE MÓWIĄ

„Dzieci i młodzież w spektrum autyzmu widzi, słyszy i rozumie, choć czasami nie mówi” – to zdanie powinno być wypisane na drzwiach każdej szkoły i przedszkola. Bo cisza dziecka nie jest brakiem świadomości, nie jest „oporem” ani „brakiem chęci”. Cisza bywa językiem – równie ważnym jak słowa.

Spektrum autyzmu to inny sposób odbierania i przetwarzania świata. Mutyzm wybiórczy z kolei to trudność w używaniu mowy w określonych sytuacjach społecznych, mimo że dziecko potrafi mówić. Gdy te dwa światy się spotykają – w jednym dziecku – powstaje wyjątkowa konfiguracja. Zrozumienie jej wymaga od dorosłych empatii i wiedzy.

Gdzie się spotykają autyzm i mutyzm wybiórczy?

Wiele wspólnych punktów znajduje się w sferze lęku i napięcia. Dziecko w spektrum często doświadcza przeciążenia sensorycznego, trudności w interpretowaniu sygnałów społecznych i lęku przed oceną. Mutyzm wybiórczy również zakorzeniony jest w lęku – tak silnym, że blokuje możliwość mówienia. W obu przypadkach ciało i umysł reagują na stres nie ciszą „dla kaprysu”, lecz ciszą obronną.

Wspólnym mianownikiem jest także wrażliwość na otoczenie. Głośny dzwonek, spojrzenia rówieśników, poczucie presji – to dla dziecka zarówno w spektrum, jak i z mutyzmem bariera trudna do pokonania.

Autyzm wzmacnia mutyzm wybiórczy, bo różnice w komunikacji społecznej sprawiają, że dziecko częściej trafia w sytuacje niezrozumiałe lub budzące lęk. Brak intuicyjnego „czytania” kontekstu powoduje, że napięcie rośnie szybciej i cisza staje się naturalną reakcją.

Mutyzm z kolei potęguje wyzwania autyzmu. Jeśli dziecko nie mówi w szkole, trudniej mu wyjaśnić swoje potrzeby, bronić się, nawiązywać przyjaźnie czy pokazywać, że rozumie materiał. Cisza wzmacnia społeczną izolację, którą autyzm i tak już może przynosić.

Największe wyzwania dziecka

• Bycie niezrozumianym – dorośli często mylnie interpretują ciszę jako brak wiedzy albo bunt.

• Podwójne napięcie – z jednej strony nadmiar bodźców i trudności wynikające z autyzmu, z drugiej blokada mówienia z powodu lęku.

• Trudność w budowaniu relacji – dzieci chcą być częścią grupy, ale brak słów staje się barierą, którą rówieśnicy rzadko rozumieją.

• Ograniczony dostęp do edukacji – uczeń, który nie mówi, często nie jest oceniany adekwatnie do swojej wiedzy.

• Presja otoczenia – „Powiedz coś!”, „Dlaczego milczysz?” – to zdania, które zamiast pomóc, tylko pogłębiają blokadę.

Najważniejsze jest rozpoznanie, że dziecko widzi, słyszy i rozumie. Jego cisza nie jest pustką, lecz odpowiedzią na lęk. Nauczyciel, rodzic, rówieśnik mogą dać mu czas, alternatywne sposoby komunikacji (gest, pismo, obraz) i – przede wszystkim – poczucie bezpieczeństwa.

Nie każda rozmowa musi odbywać się słowami. Ale każda cisza zasługuje na szacunek.

Życzę Wam byście słyszeli i dostrzegali ciszę w podejściu do dzieci z ASD – Magdalena Kosiń